Wie zich in Spanje als zelfstandige wil vestigen, botst al snel op een systeem dat weinig gelijkenis vertoont met het Belgische statuut. Het Spaanse equivalent van onze zelfstandige, de travailleur indépendant, valt onder een eigen sociaalzekerheids- en belastingregime, met verplichtingen die de voorbije jaren ingrijpend zijn hervormd. Wie zich hier niet grondig op voorbereidt, riskeert onaangename verrassingen, zowel financieel als administratief.
En savoir plus sur l'émigration en Espagne.
Wat is een autónomo precies?
De term trabajador autónomo duidt de natuurlijke persoon aan die op eigen naam en voor eigen risico een economische, beroeps- of handelsactiviteit uitoefent, zonder gebonden te zijn door een arbeidsovereenkomst. Deze zelfstandigen vallen onder het Régimen Especial de Trabajadores Autónomos (RETA), het bijzondere stelsel binnen de Spaanse sociale zekerheid. Belangrijk om te onthouden: het RETA-statuut sluit niet automatisch een gelijktijdige aansluiting bij het algemeen stelsel (RGSS) als werknemer uit, zolang beide activiteiten van elkaar te onderscheiden zijn.
De inschrijving: alta bij RETA en bij de fiscus
De start van een activiteit als autónomo vereist twee afzonderlijke, verplicht elektronische inschrijvingen. Enerzijds de alta bij de Tesorería General de la Seguridad Social, waarbij naast de gebruikelijke identificatiegegevens ook de economische activiteit, de vestigingsplaats en, sinds de hervorming van 2023, een schatting van de verwachte netto-inkomsten moeten worden opgegeven. Anderzijds de aangifte bij de Agencia Tributaria (via de modellen 036 of 037), die de inschrijving voor de IAE (bedrijfsbelasting), de btw en de personenbelasting regelt. Beide stappen moeten voorafgaand aan, of uiterlijk gelijktijdig met, de start van de activiteit worden verricht.
De nieuwe bijdrageregeling: cotiseren op basis van reële netto-inkomsten
Sinds de inwerkingtreding van het Real Decreto-ley 13/2022 van 26 juli is het systeem van sociale bijdragen fundamenteel gewijzigd. Autónomo’s betalen niet langer een vaste basisbijdrage, maar een bijdrage die is afgestemd op hun reëel geschatte netto-jaarinkomen, ingedeeld in vijftien inkomensschijven (tramos). Voor 2026 loopt de maandelijkse bijdrage van ongeveer 200 EUR voor wie minder dan 670 EUR netto per maand verdient, tot circa 590 EUR voor wie meer dan 6.000 EUR netto per maand haalt. Omdat de bijdrage bij aanvang van de activiteit wordt geraamd, verricht de Seguridad Social achteraf – op basis van de effectief aangegeven IRPF-inkomsten – een regularisatie: wie te veel heeft betaald, krijgt een terugbetaling; wie te weinig heeft betaald, ontvangt een aanvullende afrekening. Wie voor het eerst als autónomo start, kan bovendien gedurende de eerste twaalf maanden gebruikmaken van de tarifa plana, een verlaagde forfaitaire bijdrage van 80 EUR per maand, ongeacht de inkomensschijf waarin men zou vallen; onder bepaalde voorwaarden verlengbaar met een tweede jaar.
Fiscale verplichtingen: IRPF en IVA
Naast de sociale bijdragen draagt de autónomo bij aan twee hoofdbelastingen. Voor de personenbelasting (IRPF) kan worden gekozen tussen de estimación directa simplificada, le estimación directa normal of, voor een beperkte lijst activiteiten, de estimación objetiva (het zogenaamde modulesysteem). Deze keuze bepaalt hoe de belastbare winst wordt berekend en heeft rechtstreekse impact op de kwartaalvoorafbetalingen (modelo 130 of 131) en de jaarlijkse aangifte (modelo 100). Voor de btw (IVA) geldt in de regel het normale stelsel, met kwartaalaangiftes (modelo 303) en een jaarlijkse samenvattende opgave (modelo 390), tenzij een bijzonder, vaak vereenvoudigd, regime van toepassing is. Wie een gereglementeerd beroep uitoefent, moet zich daarnaast doorgaans laten inschrijven bij de bevoegde beroepsorde (colegio profesional).
Hier vindt u meer informatie over de Spaanse personenbelasting.
Lokale heffingen en overige verplichtingen
Naast de nationale belastingen kunnen ook lokale heffingen spelen, zoals de IAE (Impuesto sobre Actividades Económicas), de onroerendevoorheffing (IBI) of, bij bouwwerken, de ICIO. Voor de meeste startende autónomo’s geldt evenwel een vrijstelling van de IAE gedurende de eerste twee jaar en, ook nadien, zolang de omzet onder de wettelijke drempel blijft.
Wanneer het financieel misloopt: de Ley de Segunda Oportunidad
Wie als autónomo in financiële moeilijkheden terechtkomt en de schuldenlast niet langer kan dragen, is niet noodzakelijk weerloos. De Spaanse wet op de tweede kans (Ley de Segunda Oportunidad) biedt een wettelijk kader om met schuldeisers tot een akkoord te komen over een gespreide of gedeeltelijke afbetaling, en voorziet, en indien geen akkoord mogelijk is, in een procedure van exoneración del pasivo insatisfecho, waarbij resterende schulden onder voorwaarden definitief kunnen worden kwijtgescholden.
Wat betekent dit voor u?
Het autónomo-statuut is geen eenvoudige kopie van het Belgische zelfstandigenstatuut, en wie zich hierop baseert bij een verhuis naar Spanje, rekent zich vaak rijker dan de realiteit toelaat. De juiste keuze van belastingregime, een correcte inschatting van de sociale bijdrage en een tijdige, correcte inschrijving zijn stuk voor stuk beslissingen met blijvende financiële gevolgen.
Overweegt u de stap naar het zelfstandig ondernemerschap in Spanje? Neem dan tijdig contact op: wij bekijken graag samen met u welke fiscale en sociaalrechtelijke aanpak het best bij uw situatie past.
